Wiadomości - Główny Inspektorat Sanitarny - Portal Gov.pl

GIS o Programie Szczepień Ochronnych na 2027 r., szczepieniach HPV, sytuacji epidemiologicznej i koncepcji One Health

Tue, 03 Nov 2026 00:00:00 +0100

Program Szczepień Ochronnych na 2027 r., rosnące zainteresowanie szczepieniami przeciw HPV, aktualna sytuacja epidemiologiczna w kraju i za granicą oraz nowe działania realizowane przez GIS w odpowiedzi na współczesne problemy zdrowia publicznego były głównymi tematami briefingu prasowego Głównego Inspektora Sanitarnego dr. n. med. Pawła Grzesiowskiego.

Program Szczepień Ochronnych na 2027 rok

Podczas briefingu dr Grzesiowski omówił założenia Programu Szczepień Ochronnych na 2027 rok. Dokument porządkuje zasady realizacji szczepień obowiązkowych i zalecanych oraz uwzględnia aktualną sytuację epidemiologiczną i rekomendacje ekspertów.

Szczepienia ochronne pozostają jednym z najważniejszych filarów zdrowia publicznego. Dzięki nim możliwe jest skuteczne ograniczanie zachorowań, hospitalizacji i powikłań związanych z chorobami zakaźnymi.

Podobnie jak w roku ubiegłym program obejmuje 30 szczepień, spośród których 13 to szczepienia obowiązkowe. Zmodernizowana została struktura tego dokumentu – wskazuje dr Grzesiowski. - Dodaliśmy do niego m.in. Informację o szczepieniach zalecanych dla niektórych grup zawodowych, które nie były wcześniej ujęte w dokumencie, i szczepienia przed wyjazdami w rejony endemiczne.

Podstawy naukowe Programu Szczepień Ochronnych

Podstawą do opracowania Programu jest bieżąca sytuacja epidemiologiczna w kraju i na świecie, a także wytyczne międzynarodowe, w tym zalecenia Komitetu Doradczego ds. Szczepień Europejskiego Centrum Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) oraz Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Pod względem merytorycznym, Program jest konsultowany przez ekspertów: członków Rady Sanitarno-Epidemiologicznej przy Głównym Inspektorze Sanitarnym oraz Zespołu ds. Szczepień Ochronnych przy Ministrze Zdrowia. Uwagi do Programu mogą zgłaszać również organizacje pozarządowe, stowarzyszenia i towarzystwa naukowe.

Więcej informacji o PSO 2027

Coraz większe zainteresowanie szczepieniami przeciw HPV

Od 30 września br. młodzi dorośli (od ukończenia 19 r.ż. do 26 r.ż.) mieli możliwość bezpłatnego zaszczepienia się dwuwalentną szczepionką przeciw HPV. Takie rozwiązanie pozwoliło odpowiedzieć na zgłaszane potrzeby osób zainteresowanych profilaktyką zakażeń i efektywnie wykorzystać dostępne zasoby. Pilotażowo do szczepień została przeznaczona pula 51 tys. dawek szczepionki, następnie zaś, w odpowiedzi na ogromne zainteresowanie pilotażem, do dotychczasowej puli dodano jeszcze 8,4 tys. dawek szczepionki.

Zainteresowanie programem jest ogromne. Przed programem wydawaliśmy ok. 200-300 dawek szczepionki miesięcznie - wskazywał dr Grzesiowski. - Teraz wydawaliśmy nawet 3-4 tys. dawek dziennie.

Rosnące zainteresowanie szczepieniami pokazuje, że młodzi dorośli podejmują świadome decyzje zdrowotne i poszukują skutecznych metod zapobiegania chorobom. Szczepienia stanowią jeden z najskuteczniejszych sposobów ochrony przed rakiem szyjki macicy, a także innymi nowotworami wywoływanymi przez ten wirus, np. rakiem głowy i szyi, prącia, odbytu czy krtani.

Wciąż trwa także program bezpłatnych szczepień przeciwko HPV dla dzieci i młodzieży po ukończeniu 9. roku życia do ukończenia 14. roku życia – w tej grupie dostępne są zarówno szczepionki dwu- jak i dziewięciowalentne.

Starsze nastolatki, do ukończenia 18 r.ż. mogą, jak dotychczas, skorzystać z bezpłatnej szczepionki dwuwalentnej, a dla dorosłych, po zakończeniu pilotażu, wciąż będzie ona dostępna z 50-procentową refundacją.

Więcej o pilotażowym programie szczepień dla młodych dorosłych

Sytuacja epidemiologiczna pod stałym nadzorem

Sezon jesienno-zimowy sprzyja infekcjom – zwykle więcej czasu spędzamy w zamkniętych pomieszczeniach, rzadziej wietrzymy mieszkania, a ogrzewanie wysusza błony śluzowe nosa i gardła, co dodatkowo osłabia barierę ochronną.

GIS na bieżąco monitoruje zachorowania na choroby zakaźne i analizuje trendy epidemiologiczne. Aktualnie wśród chorób sezonowych największą aktywność wykazuje SARS-CoV-2, szczególnie wśród najmłodszych. Na drugim miejscu jest wirus grypy, mniejszą aktywność wykazuje na razie wirus RSV. Podobne tendencje widoczne są także w innych krajach europejskich.

Tylko do 25 października ponad 1,6 mln osób zaszczepiło się przeciwko grypie, a ponad 133 tys. – przeciw COVID-19. Szczepienie przeciw RSV, zalecane szczególnie osobom starszym, osobom z chorobami przewlekłymi i kobietom w ciąży, przyjęło w tym sezonie już 162,5 tys. osób.

Główny Inspektor Sanitarny przypomniał, że osoby dorosłe mogą przyjąć szczepienia – również te objęte refundacją - zarówno w POZ, jak i w wybranych aptekach.

Dr Paweł Grzesiowski przypomniał także o istotnych wydarzeniach międzynarodowych. We Francji w październiku zmarła jedna osoba zakażona wirusem Shamonda. To pierwsze – i jak dotąd jedyne - odnotowane zakażenie tym wirusem u człowieka.

Międzynarodowy niepokój budzi także wciąż aktywność wirusa Ebola - łącznie liczba potwierdzonych przypadków przekracza 10,4 tys.

Aktualnie nie ma szybkiego wzrostu zachorowań, ale wciąż dochodzi do nowych przypadków w kolejnych rejonach Kongo – wskazuje dr Grzesiowski.

One Health - wspólna odpowiedź na współczesne zagrożenia

Choroby takie jak Mpox (dawniej ospa małpia) czy zakażenia wirusem Shamonda, a także rosnący problem lekooporności i zakażeń przenoszonych przez wektory pokazują, że problemy zdrowotne człowieka nie mogą być rozpatrywane w oderwaniu od zdrowia zwierząt i środowiska. Choroby z łatwością przemieszczają się także między krajami, a nawet kontynentami.

Dlatego Główny Inspektor Sanitarny powołał interdyscyplinarny zespół ds. problematyki „Jedno Zdrowie”, którego zadaniem będzie identyfikowanie zagrożeń wymagających współpracy różnych środowisk eksperckich oraz przygotowywanie rekomendacji wspierających działania państwa w obszarze zdrowia publicznego.

Koncepcja One Health opiera się na założeniu, że zdrowie ludzi, zwierząt i środowiska są ze sobą nierozerwalnie związane. Takie podejście ma szczególne znaczenie wobec wyzwań związanych z chorobami odzwierzęcymi, opornością na środki przeciwdrobnoustrojowe, bezpieczeństwem żywności i wody czy wpływem zmian klimatu na zdrowie ludzi.

W sierpniu w GIS powołany został także Zespół doradczy do spraw chorób szczególnie niebezpiecznych i wysoce zakaźnych (HCID), który m.in. przeprowadzi inwentaryzację zasobów podmiotów zaangażowanych w działania związane z takimi chorobami, a także opracuje wytyczne i procedury w zakresie zapobiegania i zwalczania HCID. W październiku natomiast utworzono w GIS Centrum Operacyjne do spraw Zagrożeń Zdrowotnych. Zespół ten ma zapewnić skuteczniejsze działanie w kontekście nagłych lub potencjalnych zagrożeń zdrowotnych na masową skalę oraz wsparcie koordynacji działań Państwowej Inspekcji Sanitarnej w przypadku wystąpienia takich zagrożeń.

Z tytułu uczestnictwa w pracach wymienionych zespołów członkom tych gremiów nie przysługuje dodatkowe wynagrodzenie.

Podejmowane działania wzmacniają zdolność Państwowej Inspekcji Sanitarnej do przewidywania zagrożeń, lepszej współpracy międzyinstytucjonalnej oraz skuteczniejszego reagowania na wyzwania zdrowotne XXI wieku.

Nie ustajemy także w pracach w zakresie promocji zdrowia - Państwowa Inspekcja Sanitarna prowadzi m.in. program „Młodzi Świadomi”, którego celem jest podnoszenie świadomości na temat chorób przenoszonych drogą płciową (STI/STD) oraz obalanie groźnych mitów.

Różowy Październik i Movember

Dr Paweł Grzesiowski zwrócił także uwagę, że październik i listopad to czas, gdy przypominamy o “kobiecych” i “męskich” nowotworach - bo troska o zdrowie i profilaktyka dotyczą każdego z nas - niezależnie od płci i wieku. Do akcji Różowy Październik i Movember przyłączyła się także Państwowa Inspekcja Sanitarna. Trwa kampania “Pan i Pani – przebadani? A Ty?”, podczas której mówimy m.in. o nowotworach piersi, prostaty i jądra.

Główny Inspektorat Sanitarny przygotował materiały edukacyjne, publikowane na stronach internetowych i w mediach społecznościowych urzędu. Stacje sanitarno-epidemiologiczne działają lokalnie, prowadząc akcje edukacyjne w swoich społecznościach. Jednocześnie w ramach kampanii pracownicy GIS mieli okazję wziąć udział w spotkaniu dotyczącym nauki samobadania piersi i jąder, z wykorzystaniem fantomów edukacyjnych.

Więcej o profilaktyce raka piersi

Więcej o profilaktyce męskich nowotworów

Zdjęcia (2)

Pokaż zdjęcie 1 z galerii. Pokaż zdjęcie 2 z galerii.

Komunikat nr 2 Głównego Inspektora Sanitarnego ws. bezpłatnych szczepień przeciw wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) u osób dorosłych w wieku 19-26 lat - przekazanie dodatkowych dawek szczepionki 2-walentnej

Tue, 03 Nov 2026 00:00:00 +0100

Aktualizacja z dnia 02.11.2026 r.

W związku dużym zainteresowaniem programem bezpłatnych szczepień przeciw wirusowi ludzkiego brodawczaka (HPV) u osób dorosłych w wieku 19-26 lat, informujemy że na wniosek Głównego Inspektora Sanitarnego, Minister Zdrowia przeznaczył na realizację tych szczepień dodatkową pulę 8 400 dawek (szczepionka Cervarix, seria AHPVA467AD, z terminem ważności do dnia 31 stycznia 2028). Ta druga transza szczepionki jest ostatnią w ramach powyższego terminowego programu.

Z dniem 1 listopada 2026 r. zakończono przyjmowanie nowych zapotrzebowań na szczepionkę przeciw HPV przeznaczoną do bezpłatnych szczepień osób dorosłych w wieku 19-26 lat. Zamówienia przekazane przez świadczeniodawców do właściwych państwowych powiatowych inspektorów sanitarnych przed dniem 1 listopada 2026 r. będą realizowane w zależności od dostępności szczepionki, w kolejności przekazanych zgłoszeń.

Dla kogo przeznaczony jest nowy Program Bezpłatnych Szczepień przeciw HPV?

Bezpłatne szczepienia realizowane są wyłącznie szczepionką Cervarix (szczepionka dwu-walentna), obejmuje osoby dorosłe, które ukończyły 18 r.ż. a nie ukończyły 26. roku życia. Szczepienie musi być rozpoczęte przed ukończeniem 25 r.ż. Do szczepień została przeznaczona pula 59,4 tys. dawek szczepionki Cervarix, co pozwoli na pełne zaszczepienie 19,8 tys osób.

Schemat szczepień i termin realizacji bezpłatnych szczepień u osób dorosłych

Szczepienia realizowane są w okresie od 1 października 2026 r. do 31 maja 2027 r. Obejmuje podanie 3 dawek w schemacie 0, 1, 6 miesięcy. Warunkiem skorzystania z bezpłatnych szczepień, jest podanie wszystkich 3 dawek do końca maja 2027 r.

Placówki wykonujące szczepienia

Szczepienie przeciw HPV w ramach Programu bezpłatnych szczepień osób dorosłych należy do szczepień zalecanych, które są wykonywane w trybie wskazanym w art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2025 r. poz. 1675 z późn. zm.). Do realizacji szczepienia właściwe są placówki POZ posiadające umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń podstawowej opieki zdrowotnej.

Badanie kwalifikacyjne przed szczepieniem oraz podanie szczepionki może być przeprowadzone przez lekarza lub inny uprawniony do wykonywania szczepień personel medyczny w szczególności pielęgniarkę lub położną.

Dodatkowe informacje dla personelu medycznego

Szczepienie przeciw HPV dla osób dorosłych wskazanych w obwieszczeniu Ministra Zdrowia jest rozliczane w ramach stawki kapitacyjnej (bez dodatkowej płatności za ich wykonanie).

Do szczepień została udostępniona szczepionka Cervarix serii: AHPVA453A oraz AHPVA451AB o datach ważności 31.05.2027 r. oraz AHPVA467AD, z terminem ważności do dnia 31 stycznia 2028). Szczepionka jest zamawiana i odbierana przez świadczeniodawców z powiatowych stacji sanitarno-epidemiologicznych (PSSE) na podstawie tego samego formularza zamówienia, który służy zamawianiu szczepionek na potrzeby realizacji Programu Szczepień Ochronnych (PSO). Formularz jest dostępny jes na stronie internetowej Głownego Inspektoratu Sanitarnego.

Szczepienia osób dorosłych objętych Programem mogą być wykonywane również szczepionką Cervarix, która została pobrana z PSSE przed dniem 1 października 2026 r. z pierwotnym przeznaczeniem na inne grupy wieku. Każde szczepienie bezwzględnie należy odnotować w elektronicznej Karcie Szczepień, wskazując numer dawki schematu 3-dawkowego.

Przed czym chroni szczepionka przeciw wirusowi ludzkiego brodawczaka HPV?

HPV (Human Papilloma Virus) to ludzki wirus brodawczaka, który przenosi się przede wszystkim drogą płciową oraz poprzez kontakt bezpośredni lub pośredni. Typy wirusa HPV-16 i HPV-18 stanowią główny czynnik rozwoju raka szyjki macicy, a także innych chorób nowotworowych w szczególności raka odbytu, gardła, szyi i głowy u kobiet i mężczyzn. Szczepionka dwuwalentna chroniąc przed zakażeniem HPV zapobiega powikłaniom w postaci zmian przednowotworowych i nowotworowych.

Komunikat nr 6 z dnia 03.11.2026 w sprawie ogniska choroby wirusowej Ebola wywołanej przez wirusa Bundibugyo (BVD) w Demokratycznej Republice Konga (DRK) (AKTUALIZACJA)

Tue, 03 Nov 2026 00:00:00 +0100

W ramach międzynarodowego nadzoru epidemiologicznego 17.05.2026 r. GIS pozyskał informacje o ognisku choroby Ebola wywołanej wirusem Bundibugyo (BVD) w Demokratycznej Republice Konga (DRK) i Ugandzie. W dniu 28.07.2026 r. Minister Zdrowia Ugandy ogłosił zakończenie epidemii w tym kraju. Natomiast w DRK sytuacja pozostaje dynamiczna, a liczba przypadków codziennie wzrasta. Odnotowywane są też w Europie sporadyczne przypadki importowane m.in. wśród pracowników medycznych.

Bieżąca sytuacja epidemiologiczna w DRK

Do chwili obecnej (stan na 1.11.2026 r.) w DRK zaraportowano 10 467 przypadków potwierdzanych, w tym 5103 przypadków śmiertelnych. Odsetek kontaktów objętych nadzorem wynosi obecnie 86,6%.

Najwięcej przypadków potwierdzonych - 7412 oraz śmiertelnych – 3483 wciąż jest zgłaszanych z prowincji Ituri, którą uznaje się za epicentrum ogniska, gdzie zachorowania stwierdzane są w 28 strefach zdrowia (Health Zones). Zachorowania zidentyfikowano także w 7 innych prowincjach: Kiwu Północe (obejmujące 17 stref zdrowia), Kiwu Południowe (1 strefa zdrowia), Górne Uele (7 stref zdrowia), Dolne Uele (4 strefy zdrowia), Tshopo (7 stref zdrowia), jak też Ubangi Południowe (1 strefa zdrowia) i Ubangi Północne (1 strefa zdrowia). Dane liczbowe są na bieżąco weryfikowane i ujednolicane w miarę uzyskiwania wyników przeprowadzonych badań laboratoryjnych.

Poniżej przedstawiono krzywą epidemiologiczną potwierdzonych przypadków gorączki krwotocznej Ebola (szczep Bundibugyo). Wykres przedstawia dzienną liczbę zachorowań według daty wystąpienia pierwszych objawów (symptom onset).

Wykres. 1 Dzienna liczba zachorowań BVD

Źródło: Institut National de Recherche Biomédicale (INRB), Epidemic Intelligence Dashboard (2026)

Sytuacja epidemiologiczna w pozostałych krajach, przypadki importowane i ocena ryzyka

29.09.2026 r. pozyskano informację o kolejnym importowanym przypadku zakażenia wirusem Bundibugyo w Europie (Holandia) dotyczącym lekarza udzielającego w DRK opieki pacjentom zakażonym wirusem Ebola[1]. To czwarty przypadek importowany do Europy związany z obecną epidemią w DRK. Wszystkie te przypadki dotyczyły działalności medycznej lub humanitarnej w dotkniętych epidemią regionach i zostały ewakuowane medycznie zgodnie z procedurami.

Wcześniej 24 czerwca 2026 r. Ministerstwo Zdrowia Francji poinformowało również o potwierdzeniu pierwszego przypadku choroby Ebola u lekarza, który powrócił z misji humanitarnej w jednym z regionów Demokratycznej Republiki Konga (DRK) objętych trwającą epidemią.

Przypadki importowane wśród personelu medycznego lub misji humanitarnych zaangażowanych w działania na obszarach dotkniętych epidemią nie są niczym zaskakującym i nie zmieniają oceny ryzyka Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC), które dla populacji ogólnej wciąż oceniane jest jako bardzo niskie. Podobnie jako niskie ocenia ryzyko Światowa Organizacja Zdrowia (WHO).

06.10.2026 r. władze Kenii potwierdziły pierwszy importowany przypadek BVD, u osoby podróżującej przez DRK, która zmarła po powrocie do kraju. Według stanu na 26.10.2026 r. w Kenii odnotowano łącznie 9 przypadków zakażenia wirusem Ebola, w tym 2 zgony. Osiem kolejnych przypadków, zgłoszonych w okresie 14–20 października, dotyczyło osób z otoczenia pierwszego chorego (czterech członków rodziny lub krewnych) oraz pracowników ochrony zdrowia (czterech osób). Ostatni potwierdzony przypadek w tym ognisku odnotowano 20 października. Do 26 października 20 osób z kontaktu zakończyło 21-dniowy okres obserwacji, natomiast 98 pozostawało nadal pod nadzorem epidemiologicznym. Łącznie zidentyfikowano 135 kontaktów z osobami zakażonymi.

Ponadto 20.10.2026 r. w Nigerii potwierdzono jeden przypadek zakażenia BVD u kobiety, która podróżowała z Ugandy do Nigerii. Objawy choroby wystąpiły u niej 7 października (po powrocie do Nigerii), a 11 października zgłosiła się po pomoc medyczną w Abudży. W dniu 26 października pacjentkę ewakuowano medycznie do Szwajcarii, gdzie jest leczona w Szpitalu Uniwersyteckim w Genewie. Jej mąż, uznany za osobę z bliskiego kontaktu, został objęty izolacją w Szpitalu Uniwersyteckim w Zurychu. Według danych z 29.10.2026 r. zidentyfikowano 62 osoby z kontaktu, które pozostają pod nadzorem epidemiologicznym. Trwa dochodzenie epidemiologiczne mające na celu ustalenie źródła zakażenia oraz odtworzenie historii podróży pacjentki.

W Ugandzie 27 sierpnia 2026 r. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) oficjalnie ogłosiła zakończenie epidemii choroby Ebola wywołanej wirusem Bundibugyo, po upływie 42 kolejnych dni bez stwierdzenia nowych przypadków zakażenia. W trakcie epidemii odnotowano łącznie 20 potwierdzonych przypadków zachorowań, w tym 2 zgony. Pomimo zakończenia ogniska Uganda utrzymuje wzmożony nadzór epidemiologiczny, szczególnie na obszarach przygranicznych z Demokratyczną Republiką Konga.

Niezmienione pozostaje stanowisko ECDC i WHO w kontekście niezamykania granic. Cały czas zaleca się wdrożenie kontroli wyjazdowej na międzynarodowych lotniskach, w portach morskich i na głównych przejściach granicznych na terenach dotkniętych epidemią. Nie jest natomiast wskazywane takie samo podejście do kontroli wjazdowych u osób powracających z obszarów dotkniętych ogniskiem, jeżeli kontrola przy wyjeździe została przeprowadzona prawidłowo, lecz podróżni powinni być zaznajomieni z aktualnymi wytycznymi.

Główny Inspektor Sanitarny na bieżąco monitoruje sytuację epidemiologiczną, kierując się przy tym wytycznymi organizacji międzynarodowych (WHO, ECDC).

Informacje o aktualnej sytuacji epidemiologicznej można znaleźć na stronie:

ECDC: https://www.ecdc.europa.eu/en/public-health-events/2026-eip-00026/2026-10-30,
WHO: https://www.who.int/emergencies/alert-and-response,
Africa CDC: https://khub.africacdc.org/records/resource/bundibugyo-virus-disease-outbreak-situational-report-september-29-2026
Ministerstwo Zdrowia DRK https://sante.gouv.cd/epidemie/ebola-bundibugyo
DRC Ebola Bundibugyo - Epidemic Intelligence Dashboard https://inrb-umie.github.io/BDBV2026-Epidemic_Dashboard/trends.html

[1] Więcej: https://www.ecdc.europa.eu/en/news-events/risk-general-population-remains-very-low-following-fourth-imported-ebola-case-europe

Movember. Zadbaj o zdrowie. Co warto wiedzieć o raku prostaty i jąder?

Mon, 02 Nov 2026 00:00:00 +0100

Pan i Pani – przebadani? A Ty? To pytanie towarzyszy kampanii Głównego Inspektoratu Sanitarnego, która przypomina, że troska o zdrowie i profilaktyka dotyczą każdego z nas - niezależnie od płci i wieku.

Październik, kojarzony z profilaktyką raka piersi, i listopad, znany jako Movember - miesiąc poświęcony zdrowiu mężczyzn - to okazja, by zwrócić uwagę na znaczenie wczesnego wykrywania nowotworów. W przypadku mężczyzn szczególnie ważna jest wiedza na temat raka gruczołu krokowego (prostaty) i raka jądra.

Nie chodzi o wykonywanie wszystkich możliwych badań ani o życie w ciągłym niepokoju. To zwrócenie uwagi na świadome decyzje: znajomość czynników ryzyka, zwracanie uwagi na niepokojące objawy i rozmowę z lekarzem o badaniach dopasowanych do wieku oraz indywidualnej sytuacji.

Rak prostaty i rak jądra różnią się m.in. częstością występowania, grupami wiekowymi, których najczęściej dotyczą, oraz sposobem wczesnego wykrywania. Wspólny pozostaje jeden element: nie warto odkładać troski o zdrowie na później.

Rak prostaty – ryzyko rośnie z wiekiem

Rak gruczołu krokowego jest najczęściej rozpoznawanym nowotworem złośliwym u mężczyzn w Polsce. Ryzyko zachorowania zwiększa się wraz z wiekiem. Znaczenie mają również obciążenie rodzinne i niektóre uwarunkowania genetyczne. Choroba może rozwijać się przez długi czas bez charakterystycznych objawów. [1]

Jakie objawy mogą wskazywać na problemy z prostatą?

Rak prostaty we wczesnym stadium często nie powoduje dolegliwości. Gdy pojawiają się objawy, mogą dotyczyć przede wszystkim układu moczowego. Warto zwrócić uwagę na:

częstsze oddawanie moczu, również w nocy;
osłabienie lub przerywanie strumienia moczu;
trudności z rozpoczęciem oddawania moczu;
uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza;
nagłe lub silne parcie na mocz;
krew w moczu lub nasieniu;
ból w obrębie miednicy, krocza, pleców lub kości.

Takie objawy nie oznaczają automatycznie raka. Mogą występować również w innych chorobach, np. łagodnym rozroście gruczołu krokowego lub stanach zapalnych. Nowe, utrzymujące się albo nasilające dolegliwości warto skonsultować z lekarzem. [2]

PSA - co to za badanie?

PSA, czyli swoisty antygen sterczowy, jest białkiem wytwarzanym przez komórki gruczołu krokowego. Jego stężenie można oznaczyć we krwi.
Badanie PSA jest wykorzystywane w ocenie ryzyka raka prostaty, ale samo nie potwierdza ani nie wyklucza choroby. Podwyższone stężenie może mieć również inne przyczyny, m.in. łagodny rozrost prostaty lub stan zapalny.

Lekarz interpretuje wynik w kontekście innych informacji dotyczących zdrowia, takich jak wiek, objawy, historia zachorowań w rodzinie i wyniki pozostałych badań. W razie potrzeby może zalecić dalszą diagnostykę, np. badanie per rectum, ponowne oznaczenie PSA, rezonans magnetyczny prostaty lub biopsję. [3, 4]

Kiedy porozmawiać z lekarzem o PSA?

Nie ma jednej zasady, zgodnie z którą każdy mężczyzna powinien oznaczać PSA co roku. Europejskie Towarzystwo Urologiczne (EAU) zaleca indywidualne podejście do wczesnego wykrywania raka prostaty, uwzględniające m.in. wiek, czynniki ryzyka i możliwe korzyści oraz ograniczenia badania.

Zgodnie z wytycznymi EAU z 2026 r. rozmowę o wczesnym oznaczeniu PSA można rozważyć:
• od 50. roku życia u mężczyzn bez dodatkowych czynników ryzyka;
• od 45. roku życia u mężczyzn z rodzinnym obciążeniem rakiem prostaty, zwłaszcza gdy zachorowanie u krewnego nastąpiło przed 60. rokiem życia oraz u mężczyzn pochodzenia afrykańskiego;
• od 40. roku życia u nosicieli mutacji genu BRCA2.
Są to wskazówki dotyczące indywidualnej oceny ryzyka, a nie zalecenie wykonywania badania przez każdego mężczyznę w określonym wieku. Decyzję o rozpoczęciu badań i ich częstotliwości warto omówić z lekarzem. [4]

Rak jądra - ważny temat także dla młodych mężczyzn

Rak jądra jest stosunkowo rzadkim nowotworem, ale występuje przede wszystkim u młodych mężczyzn. Według Narodowego Portalu Onkologicznego średni wiek zachorowania wynosi około 35 lat, a prawie 80 proc. przypadków rozpoznaje się między 20. a 44. rokiem życia. Rak jądra jest najczęściej rozpoznawanym nowotworem złośliwym u mężczyzn w wieku 15–44 lat. [5]

W wielu przypadkach rak jądra jest całkowicie wyleczalny. Dlatego warto wiedzieć, jakie zmiany powinny skłonić do konsultacji lekarskiej. [6]

Co powinno zaniepokoić?

Najczęstszym objawem raka jądra jest niebolesny guzek lub zgrubienie w jądrze. Inne możliwe objawy to:

powiększenie jądra lub zmiana jego konsystencji;
uczucie ciężkości lub pełności w mosznie;
tępy ból lub dyskomfort w jądrze, mosznie albo podbrzuszu;
powiększenie moszny lub nagromadzenie płynu;
wyraźna zmiana wielkości lub kształtu jądra.

Nie każda zmiana w obrębie moszny oznacza nowotwór. Każda nowa lub niepokojąca zmiana wymaga jednak konsultacji lekarskiej. W przypadku podejrzenia raka jądra ważnym badaniem diagnostycznym jest USG. Nagły, silny ból jądra wymaga pilnej pomocy medycznej. [5, 7]

Samobadanie jąder – poznaj swoje ciało

Znajomość wyglądu i konsystencji jąder ułatwia zauważenie zmiany, której wcześniej nie było. Samobadanie można wykonywać po ciepłej kąpieli lub prysznicu, gdy skóra moszny jest rozluźniona.

Jak wykonać samobadanie?

Obejrzyj mosznę. Zwróć uwagę na obrzęk, zmianę wielkości lub wyraźną asymetrię.
Zbadaj każde jądro osobno. Delikatnie przesuwaj je między palcami, zwracając uwagę na jego powierzchnię i konsystencję.
Zwróć uwagę na nowe zmiany. Sprawdź, czy nie pojawił się guzek, zgrubienie lub zmiana twardości albo wielkości jądra.
Nie próbuj samodzielnie rozpoznawać przyczyny. Jeśli zauważysz zmianę, której wcześniej nie było, skonsultuj się z lekarzem.

Samobadanie pomaga poznać własne ciało i zauważyć niepokojące zmiany, ale nie zastępuje konsultacji medycznej. [5, 7]

Czy każdy mężczyzna powinien wykonywać USG jąder?

Nie ma wystarczających dowodów uzasadniających prowadzenie populacyjnego programu badań przesiewowych raka jądra u bezobjawowych mężczyzn. Europejskie Towarzystwo

Urologiczne zaleca informowanie młodych mężczyzn o znaczeniu samobadania, a szczególną uwagę zwraca na osoby z podwyższonym ryzykiem. [7]

USG jąder jest natomiast ważnym badaniem diagnostycznym w przypadku podejrzenia zmiany. O jego wykonaniu i potrzebie dalszej kontroli decyduje lekarz.

Kto powinien zwrócić szczególną uwagę na zdrowie jąder?

Do czynników zwiększających ryzyko raka jądra należą m.in.:

wnętrostwo, czyli niezstąpienie jądra do moszny w dzieciństwie;
przebycie raka jądra w drugim jądrze;
występowanie raka jądra u bliskiego krewnego;
niektóre zaburzenia rozwojowe narządów płciowych;
niepłodność.

Większość tych czynników nie zależy od stylu życia. Ich obecność nie oznacza, że mężczyzna zachoruje, ale powinna skłaniać do rozmowy z lekarzem o indywidualnej ocenie ryzyka i ewentualnej kontroli. [7]

Zdrowy styl życia ma znaczenie

Nie wszystkim nowotworom można zapobiec. Zdrowy styl życia jest jednak ważnym elementem dbania o zdrowie i może ograniczać ryzyko wielu chorób.

Warto:

regularnie się ruszać;
utrzymywać prawidłową masę ciała;
nie palić tytoniu;
ograniczać spożywanie alkoholu;
stosować zbilansowaną dietę;
korzystać z konsultacji i badań odpowiednich do wieku oraz indywidualnego ryzyka.

W przypadku raka prostaty wpływ poszczególnych elementów stylu życia na ryzyko zachorowania jest złożony. Zdrowe nawyki należy więc traktować jako element ogólnej profilaktyki zdrowotnej, a nie sposób całkowitego wyeliminowania ryzyka nowotworu. [1, 8]

Nie czekaj z konsultacją

Profilaktyka nie oznacza wykonywania wszystkich możliwych badań „na wszelki wypadek”. Chodzi o znajomość czynników ryzyka, zwracanie uwagi na nowe objawy i rozmowę z lekarzem o badaniach odpowiednich do wieku oraz indywidualnej sytuacji.

Jeśli rozważasz wczesne wykrywanie raka prostaty, zapytaj lekarza, czy oznaczenie PSA może być dla Ciebie korzystne. Jeśli zauważysz guzek, zgrubienie lub zmianę wielkości jądra, skonsultuj się z lekarzem.

Jeśli pojawią się niepokojące objawy, nie czekaj na osiągnięcie określonego wieku ani na planowe badanie profilaktyczne. W przypadku nagłego, silnego bólu jądra potrzebna jest pilna pomoc medyczna.

Gdzie szukać pomocy?
W razie niepokojących objawów możesz zgłosić się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej (POZ). Lekarz przeprowadzi wstępną ocenę i w razie potrzeby skieruje Cię na dalsze badania lub do specjalisty. Przy podejrzeniu raka jądra ważnym elementem diagnostyki jest USG. [3, 7]

Pan i Pani – przebadani? A Ty? Zacznij od siebie

Profilaktyka zaczyna się od wiedzy i świadomych decyzji. Nie każdy potrzebuje tych samych badań, a ich zakres i częstotliwość powinny uwzględniać wiek, czynniki ryzyka oraz indywidualną sytuację zdrowotną.

Zachęcajmy się nawzajem do dbania o zdrowie. Partnerzy mogą rozmawiać o profilaktyce, przypominać sobie o zalecanych badaniach i wspierać się w podejmowaniu decyzji dotyczących zdrowia. Czasem wystarczy zapytać bliską osobę, czy pamiętała o badaniu albo czy potrzebuje wsparcia przed wizytą u lekarza.

Kampania Głównego Inspektoratu Sanitarnego „Pan i Pani – przebadani? A Ty?” przypomina, że troska o zdrowie dotyczy każdego z nas. Październik, poświęcony profilaktyce raka piersi, i listopad, związany z Movember, to dobry moment, by rozpocząć rozmowę o profilaktyce. Pamiętajmy jednak, że o zdrowie warto dbać przez cały rok.

Pan i Pani – przebadani? A Ty? Zacznij od siebie. Zachęć bliską osobę. Nie odkładajcie zdrowia na później.

Źródła i materiały
[1] Narodowy Portal Onkologiczny Gruczoł krokowy (prostata) – informacje ogólne i czynniki ryzyka.
[2] Narodowy Portal Onkologiczny Objawy raka gruczołu krokowego.
[3] Narodowy Portal Onkologiczny Diagnostyka raka gruczołu krokowego.
[4] European Association of Urology (EAU) EAU Guidelines on Prostate Cancer, 2026 – Diagnostic Evaluation.
[5] Narodowy Portal Onkologiczny Epidemiologia raka jądra.
[6] Narodowy Portal Onkologiczny Rokowania w raku jądra.
[7] European Association of Urology (EAU) EAU Guidelines on Testicular Cancer, 2026 – Diagnostic Evaluation.
[8] Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) Preventing cancer.

Program Szczepień Ochronnych na 2027 rok

Mon, 02 Nov 2026 00:00:00 +0100

W Dzienniku Urzędowym Ministra Zdrowia opublikowano komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 28 października 2026 r. w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na 2027 r. popularnie zwany kalendarzem szczepień, który zawiera szczegółowy wykaz szczepień obowiązkowych i zalecanych oraz zasady dotyczące ich realizacji. Struktura dokumentu została zmodernizowany i uzupełniona o dodatkowe informacje dla świadczeniodawców realizujących szczepienia ochronne oraz ogółu obywateli.

Program aktualnie składa się z następujących części:

Szczepienia obowiązkowe

Szczepienia obowiązkowe dzieci i młodzieży (dotyczy zarówno dzieci urodzonych w Polsce, jak i dzieci, które nie były szczepione według polskiego PSO, a przebywają w Polsce dłużej niż 3 miesiące)
- Wariant szczepień w populacji ogólnej dzieci do 2 lat z użyciem szczepionki wysokoskojarzonej 5w1 (DTaP-IPV-Hib)
- Wariant szczepień w populacji ogólnej dzieci do 2 lat z użyciem szczepionki wysokoskojarzonej 6w1 (DTaP-IPV-Hib-HBV)
Szczepienia obowiązkowe osób narażonych w sposób szczególny na zakażenie w związku z przesłankami klinicznymi lub epidemiologicznymi
Szczepienia poekspozycyjne
Profilaktyka poekspozycyjna przeciw wściekliźnie
Profilaktyka poekspozycyjna przeciw tężcowi

Szczepienia zalecane oraz inne formy immunoprofilaktyki
- Szczepienia zalecane dzieci i młodzieży
- Szczepienia zalecane dorosłych
- Szczepienia zalecane kobiet w ciąży
- Szczepienia zalecane dla osób wykonujących zawód medyczny
- Szczepienia zalecane dla innych grup pracowników narażonych na zakażenie
- Szczepienia poekspozycyjne
- Zalecana profilaktyka poekspozycyjna przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B
- Uodpornienie bierne przeciw RSV
- Szczepienia zalecane dzieciom i osobom dorosłym przed podróżą zagraniczną w obszary endemiczne
Informacje uzupełniające – zasady szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym (w szczególności: szczepienia dzieci urodzonych przedwcześnie; szczepienia przeciw gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi i krztuścowi, półpascowi)
Ogólne zasady przeprowadzania i organizacji szczepień
Szczepienia wyrównawcze
Uprawnienia osób wykonujących zawód medyczny, które przeprowadzają badanie kwalifikacyjne oraz podają szczepionkę
Skrócone kalendarze szczepień

Skrócony kalendarz szczepień obowiązkowych dla dzieci i młodzieży na rok 2027
Skrócony kalendarz szczepień zalecanych dla dzieci i młodzieży na rok 2027
Skrócony kalendarz szczepień zalecanych dla dorosłych na rok 2027 (według kryterium wiekowego)

Znaczenie Programu Szczepień Ochronnych

Szczepienia ochronne odgrywają kluczową rolę w zapobieganiu chorobom zakaźnym i ich powikłaniom. Obecnie w Polsce szczepienia pozwalają skutecznie chronić zarówno dzieci, jak i dorosłych przed 30 chorobami zakaźnymi i zakażeniami, z których 13 obejmują szczepienia obowiązkowe dla dzieci, młodzieży i wybranych grup dorosłych.

Zawartość kalendarza szczepień 2027

Kalendarz szczepień określa merytoryczne aspekty realizacji programu szczepień, w tym:

choroby, przeciw którym należy szczepić dzieci i dorosłych,
schematy szczepień, uwzględniające dzieci, młodzież, dorosłych oraz osoby szczególnie narażone na zakażenie,
terminy i odstępy między dawkami, rodzaje stosowanych szczepionek oraz sposoby ich podania.

Podstawy naukowe Programu Szczepień OchronnychPodstawą do opracowania Programu jest bieżąca sytuacja epidemiologiczna w kraju i na świecie, a także wytyczne międzynarodowe, w tym zalecenia Komitetu Doradczego ds. Szczepień Europejskiego Centrum Zapobiegania i Kontroli Chorób oraz Światowej Organizacji Zdrowia. Pod względem merytorycznym, Program jest konsultowany przez ekspertów, członków Rady Sanitarno-Epidemiologicznej przy Głównym Inspektorze Sanitarnym oraz Zespołu ds. Szczepień Ochronnych przy Ministrze Zdrowia. Uwagi do Programu mogą zgłaszać również organizacje pozarządowe, stowarzyszenia i towarzystwa naukowe.

Dostęp do dokumentu

Pełny kalendarz szczepień na 2027 rok jest dostępny w Dzienniku Urzędowym Ministra Zdrowia z dnia 30.10.2025 r.

W Głównym Inspektoracie Sanitarnym powołano Interdyscyplinarny Zespół do spraw problematyki „Jedno Zdrowie” („One Health”)

Thu, 29 Oct 2026 00:00:00 +0100

Główny Inspektor Sanitarny powołał interdyscyplinarny Zespół do spraw problematyki „Jedno Zdrowie” (One Health). W skład tego gremium wchodzi kierownictwo urzędu i przedstawiciele wszystkich komórek merytorycznych, zaplanowano również zaproszenie zewnętrznych ekspertów w ramach grup roboczych.

Do głównych zadań zespołu zaliczać się będzie identyfikowanie zagadnień wymagających współpracy interdyscyplinarnej w ramach problematyki „Jedno Zdrowie” oraz opracowywanie propozycji działań i rekomendacji dla Głównego Inspektora Sanitarnego w tym obszarze.

Co to jest koncepcja „Jednego Zdrowia” („One Health”)

Koncepcja „Jednego Zdrowia” to zintegrowane, całościowe podejście, którego celem jest trwałe zrównoważenie i optymalizacja zdrowia ludzi, zwierząt oraz ekosystemów.

Zakłada ono, że zdrowie ludzi, zwierząt domowych i dzikich, roślin oraz szerzej rozumianego środowiska (w tym ekosystemów) jest ze sobą ściśle powiązane i wzajemnie od siebie zależne.

– Koncepcja „Jedno Zdrowie” zakłada zintegrowaną współpracę przedstawicieli różnych dziedzin i instytucji w celu skutecznego zapobiegania zagrożeniom zdrowotnym, ich wczesnego wykrywania oraz podejmowania adekwatnych działań w odpowiedzi na występujące zagrożenia – wyjaśnia Główny Inspektor Sanitarny, dr n. med. Paweł Grzesiowski.

Podejście to ma szczególne znaczenie w związku ze zmieniającym się charakterem zagrożeń dla zdrowia publicznego, w tym ryzykiem występowania i rozprzestrzeniania się chorób odzwierzęcych, narastającym problemem oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe, zagrożeniami dotyczącymi bezpieczeństwa żywności i wody, wpływem zmian klimatu na zdrowie, a także pojawianiem się i rozprzestrzenianiem chorób przenoszonych przez wektory.

Zespół wesprze GIS w reagowaniu na zagrożenia zdrowotne

Powołanie Interdyscyplinarnego Zespołu umożliwi wsparcie Głównego Inspektora Sanitarnego w koordynacji działań, opracowywaniu analiz i rekomendacji oraz monitorowaniu zagrożeń i inicjatyw w obszarze „Jednego Zdrowie”. Przyczyni się również do zwiększenia współpracy i sprawniejszego reagowania na współczesne zagrożenia zdrowotne, stwarzając organizacyjne podstawy do realizacji zintegrowanego i multidyscyplinarnego podejścia w działalności Głównego Inspektoratu Sanitarnego.

Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego dot. pierwszego wykrycia wirusa Shamonda u człowieka na terenie Francji

Fri, 23 Oct 2026 00:00:00 +0200

Władze Francji zgłosiły pierwsze w historii zakażenie człowieka wirusem Shamonda (SHAV). Wirus ten był dotąd wykrywany wyłącznie u zwierząt.

Zgodnie z informacjami strony francuskiej, zakażony pacjent zmarł prawdopodobnie na skutek powikłań wywołanych przez ten patogen. Jest to pojedynczy przypadek, dotyczy osoby przewlekle chorej z bardzo poważnie osłabioną odpornością. W ocenie francuskich służb sanitarnych nie stanowi to zagrożenia dla zdrowia ogółu populacji.

Co to jest wirus Shamonda i jak się przenosi

Wirus rozprzestrzenia się za pośrednictwem kuczmanów (meszek), które przenoszą go między zwierzętami.

Wirus został po raz pierwszy wyizolowany od bydła w Nigerii w 1965 roku. Od tego czasu odnotowywano jego występowanie u zwierząt w krajach afrykańskich oraz w Japonii.

W Europie wirus wykryto po raz pierwszy w czerwcu 2026 roku – u bydła w południowych Niemczech i Szwajcarii. Od tamtej pory stwierdzono jego obecność u krów mlecznych oraz koni w Europie Zachodniej, między innymi w Austrii, Belgii i Francji.

Wirus Shamonda należy do rodziny Peribunyaviridae, rodzaju Orthobunyavirus i grupy serologicznej Simbu. Jest spokrewniony z wirusem Schmallenberg występującym wyłącznie u zwierząt, również w Polsce.

Leczenie

Obecnie nie ma swoistego leczenia przyczynowego zakażeń wirusem Shamonda ani u ludzi, ani u zwierząt. Postępowanie polega na leczeniu objawowym i wspomagającym. Nie są również dostępne szczepionki przeciwko temu konkretnie wirusowi dla ludzi ani zwierząt.

Jakie jest zagrożenie

Dotychczas nie stwierdzono transmisji wirusa Shamonda z człowieka na człowieka. Nie zdarzały się też dotąd przypadki przeniesienia wirusa ze zwierząt na ludzi.

Zagrożenie rozprzestrzenianiem się choroby czy epidemią jest niskie. Zgodnie z deklaracjami strony francuskiej, a także oceną WHO, jest to pojedynczy i izolowany przypadek.

Działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej

Główny Inspektor Sanitarny wspólnie z Głównym Lekarzem Weterynarii na bieżąco monitoruje sytuację epidemiologiczną w Polsce i na świecie, jest także w stałym kontakcie ze Światową Organizacją Zdrowia (WHO) oraz Europejskim Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC).

Komunikat będzie aktualizowany w miarę pojawiania się nowych informacji.

Więcej informacji:

na stronie ECDC: https://www.ecdc.europa.eu/en/news-events/severely-ill-patient-france-becomes-first-ever-human-infected-shamonda-virus,
na stronie Ministerstwo Zdrowia Francji: https://sante.gouv.fr/actualites-presse/presse/communiques-de-presse/article/virus-shamonda-une-premiere-detection-chez-l-etre-humain

Środki na owady i kleszcze - wyniki kontroli

Tue, 20 Oct 2026 00:00:00 +0200

Państwowa Inspekcja Sanitarna sprawdziła 5850 produktów przeznaczonych do zwalczania, odstraszania lub wabienia owadów i innych organizmów. Około 95% z nich spełniało oceniane wymagania. Nieprawidłowości częściej stwierdzano w sprzedaży internetowej niż stacjonarnej.

Jakie produkty sprawdzaliśmy?

Ogólnopolska akcja kontroli objęła produkty biobójcze należące do dwóch grup: PT 18 i PT 19. Są to m.in.:

insektycydy – środki do zwalczania owadów;
repelenty – środki odstraszające, np. komary i kleszcze;
atraktanty – środki wabiące, stosowane m.in. do odciągania owadów od miejsc, w których przebywają ludzie.

Produkty te są używane w domach, miejscach pracy, obiektach użyteczności publicznej i podczas wypoczynku na świeżym powietrzu. Muszą mieć wymagane pozwolenie, być prawidłowo oznakowane i spełniać pozostałe wymagania określone w przepisach.

Co obejmowały kontrole?

Sprawdzaliśmy, czy produkty dostępne na rynku spełniają wymagania prawne, w tym:

czy mają ważne pozwolenia;
czy są prawidłowo oznakowane i opakowane;
czy nie upłynął ich termin ważności;
czy dokumentacja jest zgodna z wymaganiami.

W sprzedaży internetowej ocenialiśmy również sposób prezentowania produktów oraz to, czy oferty zawierają wymagane informacje.

Wyniki: nieprawidłowości w około 5% produktów

Od maja do sierpnia 2026 r. przeprowadziliśmy w całym kraju 2014 kontroli, podczas których sprawdziliśmy 5850 produktów oferowanych stacjonarnie i przez internet.

Nieprawidłowości stwierdziliśmy w przypadku 303 produktów, czyli około 5,2% wszystkich objętych akcją:

w sklepach stacjonarnych i hurtowniach – zakwestionowaliśmy 227 z 5421 produktów, czyli około 4,2%;
w sprzedaży internetowej – zakwestionowaliśmy 76 z 429 produktów, czyli około 17,7%.

Jakie nieprawidłowości wykryliśmy?

Odnotowane uchybienia dotyczyły m.in.:

upływu terminu ważności produktu – 97 przypadków;
oznakowania lub opakowania – 74 przypadki;
braku albo nieważności wymaganego pozwolenia – 38 przypadków.

Pozostałe nieprawidłowości odnotowaliśmy 150 razy. Obejmowały one m.in. braki w dokumentacji, rozbieżności między dokumentacją a etykietą, brak wymaganego kodu identyfikującego mieszaninę (UFI), błędną klasyfikację mieszaniny, niezgodność oznakowania z pozwoleniem oraz uchybienia w reklamie.

Działania po kontrolach

W wyniku kontroli:

wydaliśmy 47 decyzji i 16 zaleceń doraźnych;
w 87 przypadkach podjęliśmy dalsze postępowania wyjaśniające.

Prowadzimy kontrole i działania informacyjne, aby eliminować z rynku produkty niespełniające wymagań oraz zwiększać świadomość konsumentów.

Kupuj świadomie, stosuj zgodnie z instrukcją

Bezpieczeństwo zależy również od sposobu wyboru i używania produktu. Dlatego:

wybieraj produkty, które mają ważne pozwolenie;
sprawdzaj termin ważności;
przed użyciem przeczytaj etykietę;
stosuj produkt zgodnie z przeznaczeniem i instrukcją producenta.

Światowy Dzień Żywności. Innowacje, odpowiedzialność i wspólna troska o przyszłość

Fri, 16 Oct 2026 00:00:00 +0200

Jak zapewnić wszystkim dostęp do bezpiecznej, wartościowej i zrównoważonej żywności? Jak sprostać wyzwaniom stojącym przed współczesnymi systemami żywnościowymi? Odpowiedzi na te pytania wymagają współpracy wielu instytucji, innowacyjnego podejścia do produkcji i kontroli żywności oraz zmiany sposobu, w jaki wszyscy postrzegamy żywność i odpowiedzialność za jej jakość.

16 października obchodzimy Światowy Dzień Żywności (World Food Day), ustanowiony przez Organizację Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO). Z tej okazji, na zaproszenie Doroty Bocheńskiej, Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych, w siedzibie GIJHARS spotkali się przedstawiciele Kierownictwa Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi; parlamentarzyści, szefowie centralnych organów urzędowej kontroli żywności, szefowie jednostek w resorcie Rolnictwa i Rozwoju Wsi, wojewodowie oraz kierownictwo IJHARS. Z ramienia GIS w spotkaniu uczestniczyła dr n. o zdr. Izabela Kucharska, zastępca Głównego Inspektora Sanitarnego. Wspólna rozmowa poświęcona była jakości i bezpieczeństwu żywności oraz wyzwaniom, przed którymi stoją współczesne systemy żywnościowe.

Bezpieczeństwo żywności to wspólna odpowiedzialność

W zamyśle organizatorów wydarzenia spotkanie miało stworzyć przestrzeń do wymiany doświadczeń między przedstawicielami inspekcji i urzędów wojewódzkich z różnych regionów Polski. Stało się także okazją do żywej dyskusji o działaniach, które wspierają zapewnienie konsumentom żywności spełniającej wysokie standardy jakości i bezpieczeństwa.

Skuteczna ochrona konsumentów wymaga współdziałania instytucji odpowiedzialnych za poszczególne ogniwa łańcucha żywnościowego. Jakość i bezpieczeństwo produktu końcowego zależą bowiem nie tylko od sposobu jego wytwarzania i kontroli, lecz także od kondycji roślin i zwierząt, stanu środowiska naturalnego oraz zdolności całego systemu do reagowania na pojawiające się zagrożenia.

Innowacje dziś – bezpieczna żywność jutro

Tegoroczne hasło międzynarodowych obchodów – „Wprowadzaj innowacje dziś. Dbaj o jutro” (Innovate today. Nourish tomorrow) – podkreśla znaczenie decyzji podejmowanych już teraz dla przyszłości produkcji żywności.

Zmiany klimatu, rosnąca liczba ludności, ograniczone zasoby naturalne oraz konieczność przeciwdziałania stratom i marnowaniu żywności to wyzwania wymagające nowych pomysłów i skutecznych rozwiązań.

Innowacje nie oznaczają jednak wyłącznie wdrażania nowoczesnych technologii. To również nowe rozwiązania organizacyjne, doskonalenie metod produkcji i kontroli żywności, lepsze wykorzystanie wiedzy naukowej oraz umiejętne łączenie osiągnięć współczesności z doświadczeniami gromadzonymi przez pokolenia.

Ważną rolę odgrywa także rozwijanie świadomości konsumentów, którzy poprzez codzienne wybory żywieniowe mogą wspierać odpowiedzialną produkcję, ograniczać marnowanie żywności i lepiej rozumieć znaczenie jakości produktów trafiających na ich stoły.

Zdrowie roślin i zwierząt – fundament bezpieczeństwa i jakości żywności

Bezpieczna i dobrej jakości żywność nie powstaje w oderwaniu od otaczającego nas świata. Choroby roślin i zwierząt mogą wpływać na produkcję rolną, dostępność surowców, stabilność łańcuchów dostaw oraz funkcjonowanie całego ekosystemu. Dlatego tak istotne są czujność, profilaktyka, szybkie reagowanie na zagrożenia i współpraca służb odpowiedzialnych za ochronę zdrowia ludzi, zwierząt i roślin.

Troska o jakość i bezpieczeństwo żywności zaczyna się znacznie wcześniej, niż produkt trafi do sklepu. Obejmuje ochronę zasobów naturalnych, odpowiedzialne praktyki produkcyjne i działania zapobiegające rozprzestrzenianiu się chorób. To system naczyń połączonych, w którym kondycja jednego elementu wpływa na pozostałe.

Przyszłość żywności zależy od naszych decyzji

Podczas spotkania dr Izabela Kucharska, zastępca Głównego Inspektora Sanitarnego, podkreśliła rolę Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA).

- Dzięki EFSA państwa członkowskie uzyskują wiedzę i wyniki badań naukowych. EFSA wytycza również kierunki spojrzenia na aspekty bezpieczeństwa żywności – mówiła dr Izabela Kucharska, podkreślając także konieczność angażowania się ekspertów krajowych w zasilanie EFSA swoją wiedzą i doświadczeniem.

W swoim wystąpieniu dr Kucharska wspomniała o praktycznym i skutecznym narzędziu do szybkiej wymiany informacji o niebezpiecznej żywności i paszach i podkreśliła, że publikowane przez inspekcje, na stronach internetowych, raporty z informacjami z ich działań, wprost służą opracowywaniu polityk bezpieczeństwa zdrowotnego, w tym na szczeblu regionalnym i lokalnym.

- Dziękuję wojewodom za wspieranie Państwowej Inspekcji Sanitarnej i pełne zrozumienie dla m.in. wzrastających potrzeb w zakresie doposażania laboratoriów diagnostycznych. Dziękuję również inspekcjom podległym Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi za doskonałą współpracę na każdym poziomie funkcjonowania administracyjnego, a także wzajemne wspieranie się w realizacji wspólnego celu jakim jest wzmacnianie bezpieczeństwa zdrowotnego obywateli – mówiła dr Izabela Kucharska.

Zastępczyni Głównego Inspektora Sanitarnego wskazała również na potrzebę dalszej elektronizacji systemów nadzoru m.in. po to, aby pozyskać jak najwięcej czasu na działania w terenie, związane z zapobieganiem dezinformacji o żywności oraz wspieraniem szeroko rozumianej wiedzy konsumenta w obszarze bezpieczeństwa żywności.

Profilaktyka raka piersi. Co każda kobieta powinna wiedzieć?

Thu, 15 Oct 2026 00:00:00 +0200

Rak piersi jest najczęściej występującym nowotworem złośliwym u kobiet w Polsce. Każdego roku diagnozuje się go u ponad 21 tys. osób (1). Choć ryzyko zachorowania wzrasta z wiekiem, choroba może dotyczyć także młodszych kobiet, a także (choć znacznie rzadziej) mężczyzn.

W profilaktyce ważne są: znajomość własnego ciała, świadomość czynników ryzyka i korzystanie z badań przesiewowych dopasowanych do wieku oraz indywidualnej sytuacji zdrowotnej. Niepokojących zmian nie należy lekceważyć - warto skonsultować je z lekarzem.

Dowiedz się, jakie czynniki zwiększają ryzyko zachorowania, na jakie zmiany zwracać uwagę i jakie badania mogą pomóc we wczesnym wykryciu choroby.

Co zwiększa ryzyko raka piersi?

Na ryzyko zachorowania wpływają różne czynniki. Niektóre, takie jak wiek i predyspozycje genetyczne, są niezależne od naszych decyzji. Na inne, związane ze stylem życia, możemy mieć częściowy wpływ. Obecność czynnika ryzyka nie oznacza, że choroba na pewno się rozwinie, a jego brak nie wyklucza zachorowania.

Do czynników zwiększających ryzyko raka piersi należą:

wiek - ryzyko zachorowania wzrasta wraz z wiekiem;
obciążenie rodzinne - występowanie raka piersi lub raka jajnika u bliskich krewnych;
predyspozycje genetyczne - m.in. dziedziczne warianty genów BRCA1 i BRCA2;
czynniki hormonalne i reprodukcyjne - związane m.in. z długością ekspozycji na hormony płciowe;
niektóre wcześniejsze zmiany w piersiach - zależnie od ich rodzaju;
nadwaga i otyłość, szczególnie po menopauzie;
mała aktywność fizyczna;
spożywanie alkoholu i palenie tytoniu (2).

Nie na wszystkie czynniki ryzyka mamy wpływ. Jeśli w Twojej rodzinie występowały przypadki raka piersi lub jajnika, szczególnie w młodym wieku, porozmawiaj z lekarzem o indywidualnym ryzyku i ewentualnej konsultacji genetycznej.

Poznaj swoje piersi - obserwacja ma znaczenie

Znajomość wyglądu i budowy własnych piersi ułatwia zauważenie zmian, które wcześniej nie występowały. Zwracaj uwagę również na brodawki sutkowe i okolice pach.
Do niepokojących sygnałów należą:

nowy guzek lub zgrubienie w piersi albo pod pachą;
zmiana wielkości lub kształtu piersi;
wgłębienie, zmarszczenie, zaczerwienienie lub zgrubienie skóry, w tym wygląd przypominający skórkę pomarańczy;
nowa zmiana wyglądu brodawki sutkowej, np. jej wciągnięcie;
wydzielina z brodawki, szczególnie krwista;
obrzęk piersi lub utrzymujący się ból, zwłaszcza jeśli towarzyszą mu inne zmiany (3).

Nie każda zmiana oznacza nowotwór, ale każdą nową lub niepokojącą zmianę należy skonsultować z lekarzem. Rak piersi może rozwijać się bez bólu i innych wyraźnych dolegliwości, dlatego nie należy czekać na ich pojawienie się.

Samobadanie piersi - jak je wykonać?

Obserwowanie piersi i badanie ich dotykiem może pomóc lepiej poznać własne ciało i zauważyć zmiany. Nie zastępuje ono jednak badań przesiewowych ani konsultacji lekarskiej (4).
Jeśli miesiączkujesz, dogodny moment na badanie piersi to kilka dni po zakończeniu miesiączki, gdy piersi są zwykle mniej wrażliwe. Po menopauzie możesz tę czynność wykonywać w jeden wybrany przez siebie dzień w miesiącu.

Jak wykonać samobadanie piersi?

Obejrzyj piersi przed lustrem. Zwróć uwagę na ich kształt, wielkość, wygląd skóry i brodawek sutkowych. Obejrzyj je najpierw z opuszczonymi rękami, a następnie z rękami uniesionymi nad głowę.
Zbadaj piersi dotykiem. Opuszkami trzech środkowych palców delikatnie uciskaj tkankę piersi, wykonując małe, okrężne ruchy. Sprawdź całą powierzchnię każdej piersi, również okolice brodawki.
Sprawdź okolice pach, zwracając uwagę na nowe zgrubienia lub inne nietypowe zmiany.
Możesz powtórzyć badanie w pozycji leżącej - zmiana pozycji może ułatwić zbadanie piersi.

Jeśli zauważysz nową lub niepokojącą zmianę, skonsultuj się z lekarzem. Nie próbuj samodzielnie oceniać, czy jest groźna i nie odkładaj wizyty, czekając, aż zmiana ustąpi.
Prawidłowy wynik samobadania nie wyklucza choroby. Nawet jeśli nie zauważasz żadnych zmian, korzystaj z badań przesiewowych odpowiednich do wieku i swojej sytuacji zdrowotnej.

Mammografia - kto może skorzystać z bezpłatnego badania?

Mammografia to badanie obrazowe wykorzystujące promieniowanie rentgenowskie. Pozwala wykrywać zmiany w piersiach, również te niewyczuwalne podczas samobadania, i jest podstawowym badaniem przesiewowym w kierunku raka piersi.
Z bezpłatnego programu profilaktyki raka piersi mogą korzystać kobiety w wieku 45-74 lat, ubezpieczone w NFZ i spełniające określone kryteria. Przy ustalaniu wieku uwzględnia się rok urodzenia. Zasadniczo badanie przysługuje kobietom, które nie wykonywały mammografii w ramach profilaktyki zdrowotnej w ciągu ostatnich 24 miesięcy (5). Dla części kobiet po leczeniu raka piersi przewidziano badania co 12 miesięcy - m.in. po upływie pięciu lat od leczenia chirurgicznego, jeśli nadal stosują uzupełniającą hormonoterapię oraz po zakończeniu leczenia i pięcioletniego okresu monitorowania.

Jak skorzystać z programu?

Nie potrzebujesz skierowania.
Możesz wybrać placówkę realizującą program lub sprawdzić, gdzie i kiedy dostępny będzie mammobus.
Możesz zarejestrować się przez centralną e-rejestrację w Internetowym Koncie Pacjenta (IKP) lub aplikacji mojeIKP (6).

Szczegółowe informacje o kryteriach udziału i sposobach rejestracji znajdziesz na stronie Ministerstwa Zdrowia „Bezpłatne programy profilaktyczne”: https://www.gov.pl/web/zdrowie/bezplatne-programy-profilaktyczne
Ważne: mammografia przesiewowa jest przeznaczona dla kobiet, które nie mają objawów wymagających diagnostyki. Jeśli zauważysz niepokojącą zmianę w piersi, zgłoś się do lekarza - niezależnie od wieku i terminu ostatniej mammografii. Lekarz zdecyduje, jakie badania będą potrzebne.

Zrób pierwszy krok

Nie odkładaj profilaktyki na później.

Masz 45-74 lata? Sprawdź, czy możesz skorzystać z bezpłatnej mammografii w ramach programu profilaktycznego NFZ (https://www.gov.pl/web/zdrowie/bezplatne-programy-profilaktyczne). Na badanie nie potrzebujesz skierowania.
Chcesz się zapisać? Skorzystaj z centralnej e-rejestracji (https://www.gov.pl/web/zdrowie/centralna-e-rejestracja-cer) przez Internetowe Konto Pacjenta (IKP) lub aplikację mojeIKP albo skontaktuj się z placówką wykonującą mammografię.
Zauważyłaś niepokojącą zmianę w piersi? Nie czekaj na termin mammografii profilaktycznej. Umów się na konsultację lekarską, niezależnie od wieku.

Pamiętaj: regularne badania i szybka reakcja na niepokojące objawy mogą mieć znaczenie dla wczesnego wykrycia raka piersi.

USG piersi - kiedy może być potrzebne?

USG piersi to badanie obrazowe wykorzystujące fale ultradźwiękowe. Pomaga ocenić budowę tkanek piersi i charakter wykrytych zmian. Może być stosowane w diagnostyce niepokojących objawów oraz jako uzupełnienie innych badań obrazowych.
Lekarz może zalecić USG piersi m.in. wtedy, gdy:

wyczuwalny jest guzek lub pojawiła się inna niepokojąca zmiana;
konieczna jest dokładniejsza ocena zmiany wykrytej podczas badania lekarskiego lub mammografii;
ze względu na wiek, budowę piersi lub indywidualną sytuację zdrowotną badanie jest odpowiednie w danym przypadku.

USG i mammografia nie są badaniami zamiennymi. Różnią się zastosowaniem, dlatego wybór metody badania zależy od objawów, wieku, budowy piersi i oceny lekarskiej.
Nie każda kobieta potrzebuje USG piersi wykonywanego co roku. Nie ma jednego harmonogramu odpowiedniego dla wszystkich. O rodzaju i częstotliwości badań powinien decydować lekarz, uwzględniając indywidualną sytuację zdrowotną.

Co możesz zrobić, aby zmniejszyć ryzyko?

Nie na wszystkie czynniki ryzyka mamy wpływ - zdrowy styl życia może pomóc ograniczyć ryzyko zachorowania, ale nie zapewnia pełnej ochrony przed chorobą (7).
Pamiętaj:

bądź aktywna fizycznie - wybieraj ruch dopasowany do swoich możliwości, np. spacery, jazdę na rowerze czy pływanie;
dbaj o prawidłową masę ciała, szczególnie po menopauzie;
unikaj alkoholu, którego spożywanie zwiększa ryzyko raka piersi;
odżywiaj się różnorodnie, wybieraj m.in. warzywa, owoce i produkty pełnoziarniste;
omów z lekarzem korzyści i możliwe ryzyko hormonalnej terapii menopauzalnej, jeśli ją rozważasz lub stosujesz.

Karmienie piersią wiąże się ze zmniejszeniem ryzyka raka piersi, ale nie zapewnia pełnej ochrony przed chorobą.

Profilaktyka zaczyna się od Ciebie

Świadoma troska o zdrowie to znajomość własnego ciała, reagowanie na niepokojące zmiany i korzystanie z badań profilaktycznych odpowiednich do wieku oraz indywidualnej sytuacji zdrowotnej.
Jeśli masz wątpliwości, porozmawiaj z lekarzem i zapytaj o badania, które będą dla Ciebie odpowiednie. Nie odkładaj zdrowia na później - zachęć do profilaktyki także bliskie Ci osoby - mamę, siostrę czy przyjaciółki.

Pan i Pani - przebadani? A Ty?

Ruszamy z kampanią „Pan i Pani - przebadani? A Ty?”, w której będziemy przypominać, jak ważna jest profilaktyka, regularne badania i reagowanie na niepokojące objawy. Chcemy zachęcać do świadomego dbania o zdrowie i korzystania ze sprawdzonych informacji.
Śledź nasze kanały i dziel się materiałami kampanii z bliskimi. Bo troska o zdrowie może zacząć się od jednego pytania, rozmowy i decyzji, by nie odkładać badań na później.

Źródła:
1. https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/kompendium-chorob-nowotworowych/piers/epidemiologia
2. https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/kompendium-chorob-nowotworowych/piers/etiologia-i-czynniki-ryzyka
3. https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/kompendium-chorob-nowotworowych/piers/objawy-raka-piersi
4. https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/kompendium-chorob-nowotworowych/piers/diagnostyka
5. https://www.gov.pl/web/zdrowie/bezplatne-programy-profilaktyczne
6. https://www.gov.pl/web/zdrowie/centralna-e-rejestracja-cer
7. https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/kompendium-chorob-nowotworowych/piers/metody-zapobiegania

Materiały

Narodowy Fundusz Zdrowia – program profilaktyki raka piersi
Krajowy Rejestr Nowotworów – dane o zachorowaniach
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) – Breast cancer
Europejskie wytyczne dotyczące badań przesiewowych i diagnostyki raka piersi (ECIBC)